Εισαγωγή στη σεισμολογία

Βαση για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου αποτέλεσε το βιβλίο με τον ίδιο τίτλο που δημοσιεύτηκε το 1989 από τον πρώτο των συγγραφέων. Από τότε, όμως, πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος σε πολλούς κλάδους της Σεισμολογίας και έχει παραχθεί νέα γνώση θεωρητικής και πρακτικής σημασίας που είναι δημοσιευμένη σε πρόσφατες εκδόσεις (βιβλία, περιοδικά, πρακτικά συνεδρίων, διαδίκτυο, κλπ.). Πέραν αυτών, κατά τη δεκαπενταετία αυτή το περιεχόμενο εκείνου του βιβλίου αλλά και πρόσθετη ύλη διδάχθηκαν σε φοιτητές διαφόρων τμημάτων των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης, Αθηνών και Πατρών και αποκτήθηκε σημαντική πρόσθετη σχετική εμπειρία. Έτσι, το περιεχόμενο του παρόντος βιβλίου αποτελεί κοινή προσπάθεια των τριών συγγραφέων του αναπαραγωγής της βασικής σεισμολογικής γνώσης που ισχύει σήμερα και αξιοποίηση της σχετικής διδακτικής εμπειρίας.
Η έκταση ανάπτυξης των διαφόρων θεμάτων κάθε πανεπιστημιακού βιβλίου επηρεάζεται από τα ερευνητικά ενδιαφέροντα των συγγραφέων του. Έτσι, επειδή κατά τα τελευταία χρόνια κύριο ερευνητικό μας έργο αποτελεί η πρόγνωση των σεισμών και η μελέτη της σεισμικής επικινδυνότητας (seismic hazard) και του σεισμικού κινδύνου (seismic risk), τα θέματα αυτά αναπτύσσονται εκτενέστερα στο παρόν βιβλίο (κεφάλαια 7, 12) σε σχέση με άλλα ξενόγλωσσα βιβλία Σεισμολογίας. Αντιθέτως, οι σεισμολογικές μέθοδοι που εφαρμόζονται για τη μελέτη της γεωφυσικής δομής της Γης, οι οποίες αναπτύσσονται εκτενώς σε αρκετά ξενόγλωσσα συγγράμματα, δεν αποτελούν κύριο αντικείμενο του παρόντος βιβλίου γιατί αυτές περιλαμβάνονται στα βιβλία Φυσικής του Εσωτερικού της Γης και Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του πρώτου εκ των συγγραφέων.
Έτσι, αντικείμενα του παρόντος βιβλίου είναι: η θεωρία ελαστικότητας και ελαστικών κυμάτων (κεφάλαιο 2) που αποτελεί τη βάση για την κατανόηση του τρόπου διάδοσης των σεισμικών κυμάτων, τα όργανα αναγραφής των σεισμών (κεφάλαιο 3), η διάδοση των σεισμικών κυμάτων στο εσωτερικό της Γης (κεφάλαιο 4), ο τρόπος μέτρησης των διαφόρων σεισμολογικών ποσοτήτων (κεφάλαιο 5), ο τρόπος γένεσης των σεισμών και η χωροχρονική τους κατανομή (κεφάλαιο 6), η πρόγνωση των σεισμών (κεφάλαιο 7), τα μακροσεισμικά αποτελέσματα των σεισμών (κεφάλαιο 8), οι τεχνητές δονήσεις (κεφάλαιο 9), η σεισμικότητα της Σελήνης (κεφάλαιο 10), οι παράμετροι του σεισμικού ρήγματος και ο μηχανισμός γένεσης των σεισμών (κεφάλαιο 11) και η Τεχνική Σεισμολογία (κεφάλαιο 12).
Βασικός στόχος του βιβλίου είναι η κατανόηση από τον αναγνώστη της φυσικής σημασίας των περιεχομένων του και του τρόπου αξιοποίησής τους για τη λύση προβλημάτων κοινωνικής σημασίας. Για το λόγο αυτό δε γίνεται στο κείμενο πλήρης μαθηματική απόδειξη όλων των θεωρητικών σχέσεων. Στο παράρτημα, όμως, που έχει προστεθεί στην παρούσα έκδοση, υποδεικνύεται ο τρόπος λύσης των Ασκήσεων Β’ Κατηγορίας, πολλές από τις οποίες αφορούν αποδείξεις βασικών θεωρητικών σχέσεων. Δίνονται, επίσης στο παράρτημα, οι απαντήσεις των Ασκήσεων Α’ κατηγορίας, ώστε να ελέγχει ο αναγνώστης το αποτέλεσμα της δικής του λύσης.
Το βιβλίο δεν απαιτεί προηγούμενη σεισμολογική γνώση. Προϋποθέτει, όμως, βασικές γνώσεις Φυσικής και ανωτέρων Μαθηματικών, όπως είναι τα στοιχεία διανυσματικού λογισμού, τανυστικού λογισμού, θεωρίας πινάκων και θεωρίας πιθανοτήτων και στατιστικής.
Το βιβλίο εκδίδεται ως διδακτικό πανεπιστημιακό σύγγραμμα και καλύπτει την ύλη που διδάσκεται σε φοιτητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και άλλων Πανεπιστημίων της χώρας. Περιλαμβάνει, όμως, πρόσθετα στοιχεία ώστε να μπορεί να αποτελέσει σύγγραμμα αναφοράς και για επιστήμονες που ασχολούνται επαγγελματικά με σχετικά αντικείμενα (γεωφυσικοί, γεωλόγοι, γεωδαίτες, μηχανικοί, κλπ.). Ένα τέτοιο σημαντικό στοιχείο είναι η βιβλιογραφία η οποία παρατίθεται στο τέλος του βιβλίου και χωρίζεται σε «Βιβλία» και «Δημοσιεύσεις σε Περιοδικά και Πρακτικά Συνεδρίων» και αφορά σημαντική πρόσφατη σεισμολογική γνώση, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να βρει πρόσθετες αξιόπιστες πληροφορίες για τα αντικείμενα που τον ενδιαφέρουν. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου παρατίθεται η βιβλιογραφία που αναφέρεται στο κείμενό του.
Στη διαμόρφωση της ύλης της νέας αυτής έκδοσης του βιβλίου συνέβαλε αποφασιστικά ο επίκουρος καθηγητής Κ. Β. Παπαζάχος, ο οποίος πρότεινε πρόσθετα αντικείμενα και βελτιώσεις, πραγματοποίησε σχετικούς υπολογισμούς οι οποίοι αφορούν τις γραφικές παραστάσεις που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, επαναδιατύπωσε ορισμένα τμήματα και συνέβαλε γενικώς στη βελτίωση του περιεχομένου και της μορφής του. Η καθηγήτρια της Σεισμολογίας Α. Κυρατζή και ο επίκουρος καθηγητής Σεισμολογίας Ε. Σκορδύλης συνέβαλαν επίσης στη βελτίωση του περιεχομένου του με την ανάγνωση του κειμένου και την υπόδειξη σημαντικών βελτιώσεων. Στη διαμόρφωση της ύλης του 12ου κεφαλαίου συνέβαλαν σημαντικά οι ερευνητές του Ινστιτούτου Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών Χ. Παπαϊωάννου και Ν. Θεοδουλίδης. Σημαντική υπήρξε, επίσης, η συμβολή των φοιτητών μας που διδάχθηκαν το μάθημα, των οποίων οι παρατηρήσεις συνέβαλαν στην ορθολογικότερη οργάνωση της ύλης του.
Στη διαμόρφωση της ύλης των προηγουμένων εκδόσεων, η οποία περιλαμβάνεται και στην παρούσα έκδοση, συνέβαλαν επίσης οι σεισμολόγοι Ν. Θεοδουλίδης, Ε. Παπαδημητρίου, Δ. Παναγιωτόπουλος, Χ. Παπαϊωάννου, Β. Καρακώστας, και Β. Μάργαρης. Οι πολιτικοί μηχανικοί Σ. Αναγνωστόπουλος, Δ. Παπασταματίου και Β. Λεκίδης διάβασαν το τελευταίο κεφάλαιο που αφορά την Τεχνική Σεισμολογία και πρότειναν σημαντικές βελτιώσεις.

Περιεχόμενα