πλατεια διοικητηριου 1940-1999

Τίτλος: Πλατεία Διοικητηρίου 1940-1999

Συγγραφέας: Αθηνά Δερμεντζόγλου

Έκδοση: Μπίμπης (2002)

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Το βιβλίο της σημερινής ανάρτησης ανήκει στην κατηγορία των βιβλίων, όπου ο συγγραφέας καταγράφει κάποιες προσωπικές αναμνήσεις ή ακούσματα από το παρελθόν. Τα βιβλία αυτά ναι μεν δεν είναι ιστορικά και μπορεί ο αναγνώστης να βρει αρκετά λάθη, αλλά δεν παύουν να παρέχουν πληροφορίες και υλικό, το οποίο μπορεί να φανεί χρήσιμο σε ερευνητές και μελετητές.

Η έκδοση είναι μέτρια. Κάποιες φωτογραφίες που υπάρχουν μάλλον είναι κακής ποιότητας. Απλό εξώφυλλο χωρίς κάτι το ιδιαίτερο. Η επιμέλεια πιστεύω θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη στο σύνολό της.

Η Δερμεντζόγλου δεν είναι λογοτέχνης, δεν είναι ιστορικός. Είναι μια γυναίκα, που γεννήθηκε στον Μεσοπόλεμο και την βρήκε η Κατοχή, με τις απίστευτες δυσκολίες της, πάνω στην εφηβεία. Με το βιβλίο αυτό θέλει απλά να μοιραστεί τα βιώματά της, ό,τι έζησε ή άκουσε από μια περίοδο, που στιγμάτισε την πόλη και άλλαξε ριζικά την εικόνα και τον χαρακτήρα της.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι κάπως παραπλανητικός, καθώς μεγάλο μέρος αυτού δεν διαδραματίζεται στην περιοχή της Διοικητηρίου, αλλά αλλού. Το τελευταίο κεφάλαιο δε, με τίτλο «Ένα γράμμα για το Γιώργη» δεν έχει καμία σχέση με τα υπόλοιπα και θα μπορούσε μόνο του να είναι ένα αυτοτελές διήγημα. Αφορμή πάντως για τη συγγραφή του βιβλίου ήταν ένα πρόβλημα υγείας της Δερμεντζόγλου, το οποίο την έκανε να θυμηθεί τις παλιές εκείνες πτυχές της ζωής της. Για το Διοικητήριο ξεχωρίζει πάντα το μοναδικό βιβλίο του Γιώργου Λυσαρίδη για τη γειτονιά αυτή.

Μεγαλωμένη στο Στρατώνι Χαλκιδικής, με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου θα μετακομίσει με την οικογένειά της στη Θεσσαλονίκη, αρχικά σε ένα σπίτι της οδού Ρακτιβάν (στο δρόμο αυτό διαδραματίζεται και το αριστούργημα του Ζησιάδη «Το αδιέξοδο»), λίγο πάνω από το Διοικητήριο. Με την έναρξη του Ελληνο-ιταλικού πολέμου θα βρεθεί όλη η οικογένεια στην Πυλαία για προστασία από τους βομβαρδισμούς, αλλά προς τα τέλη του 1940 και λόγω του τύφου από τον οποίο σώθηκε, θα βρεθούν στο Κατιρλί, περιοχή της Καλαμαριάς κοντά στην εκκλησία του Άη Γιάννη. Τέλος κατά τα μέσα του 1942 θα μετακομίσουν όλοι σε ένα διαμέρισμα στη Φιλίππου, απέναντι από το 4ο Γυμνάσιο, κάπου δηλαδή κοντά στη Συγγρού και στη Συναγωγή των Μοναστηριωτών.

Όπως είπα και πριν, κάποια από τα όσα γράφονται στο βιβλίο τα έχει ακούσει ή διαβάσει η συγγραφέας, ενώ άλλα τα έχει ζήσει. Φυσικά ενδιαφέρον περισσότερο έχουν οι προσωπικές της εμπειρίες, από τις οποίες ξεχωρίζω το κεφάλαιο για το διωγμό των Εβραίων, καθώς η συγγραφέας υπήρξε μάρτυρας ενός μαζώματος Εβραίων Θεσσαλονικέων και δίνει μάλιστα και στοιχεία της πορείας τους. Στο ίδιο κεφάλαιο έχει και ένα ποιηματάκι για το Ολοκαύτωμα της πόλης μας. Ξεχωρίζω επίσης ένα κεφάλαιο το οποίο μιλάει για έναν δοσίλογο της εποχής, ο οποίος διατηρούσε καζίνο και πορνεία και ήταν γνωστός με το όνομα «Πέρι Νικολάι», από το «Περικλής Νικολαΐδης» που ήταν το όνομά του. Υπήρξε επίσης μάρτυρας της δολοφονίας ενός παιδιού, μάλλον μέλους της αντίστασης. Αξίζει να ειπωθεί ότι αναφέρει και κάποια περιστατικά, όπου Γερμανοί στρατιώτες τους βοήθησαν δίνοντάς τους τροφή. Γενικά ενώ έχει σαφέστατη θέση ενάντια στις Γερμανικές μονάδες Κατοχής, ξεχωρίζει τις εξαιρέσεις και θεωρεί ότι αξίζει να αναφερθούν.

Όπως είπα και νωρίτερα ο αναγνώστης δεν θα πρέπει να το προσεγγίσει ως ένα ιστορικό βιβλίο και δεν πρέπει να το κρίνει με γνώμονα το λογοτεχνικό ύφος της Δερμεντζόγλου. Έχει κάποια λάθη, τα οποία όμως σίγουρα δεν είναι εσκεμμένα, αλλά μάλλον έχουν να κάνουν με την αδυναμία να θυμηθεί πολλές λεπτομέρειες. Πάντως έχει αρκετά στοιχεία με ενδιαφέρον, που αξίζει να διαβαστούν και ίσως και να εξεταστούν για την ακρίβειά τους.

Προσωπικά το βιβλίο μου άρεσε. Εύκολο στην ανάγνωση, αποτελεί μία ακόμα μαρτυρία για τις μέρες εκείνες της Κατοχής. Δεν θα το βρείτε να κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία, όσο το βιβλιοπωλείο του Μπίμπη λειτουργούσε θυμάμαι να το έχει στα ράφια του, τώρα πλέον μόνο σε παλαιοβιβλιοπωλείο.